Дзесяць гад таму два мужчыны назіралі за тым, як мой трус, Піжама, піў са саёй бутэлькі. Абодва былі універсітэцкімі прафесарамі ў вобласці філасофіі, з падспецыяльнасцю "філасофія розуму". Адзін з іх яшчэ неяк раней распавядаў аб Піжамавым інтэлекце.

Ён заўважыў, што калі Піжама ўвайшоў у пакой, ён зрабіў разумовую карту аб'ектаў у пакоі (аднак прафесар быў вымушаны назваць гэтую выяву "прымітыўнай"), каб запомніць шлях выратавання сярод аб'ектаў, якія блакавалі яго бачанне. Пазней я зразумеў, што ў чалавечай хаце трус павінен стала памятаць і наноў правяраць план краявіду, а гэта нялёгкая разумовая задача. Зараз гэтыя два мужчыны разважалі аб інстынкце, які дазволіў Пижаме піць з шарыкавай бутэлькі, у той час як нічога такога не існуе ў прыродзе. Яны меркавалі, што яго здольнасць была "зашытай", і я быў пад іх уплывам.

Праз чатыры гады я назіраў за іншым трусам, маім самым дарагім Тумперам, які біў па шарыкавай бутэльцы лапамі, таму што вада не выбягала з яе досыць хутка. Я ніколі не бачыў такога раней. Фактычна, шмат разоў я думаў, што бачу супрацьлеглае: трусоў, якія "не ў стане" выкарыстаць іх пярэднія лапы. Трус пераследу моркву, што каціцца па падлозе перад яго носам, замест таго, каб пакласці на яе лапу і патрымаць яе, пакуль ён есць. Нават калі ён будзе выдатна ладзіць аднымі зубамі, ён можа здавацца нам марудным з-за таго што не выкарыстоўвае свае лапы шляхам, як бы мы выкарысталі свае рукі. Калі я бачыў бутэльку Тумпера, па якой ён калаціў, я падумаў, “Нічога сабе, гэта павінна быць развіццём дзеяння: лапы робяцца рукамі!” Я натуральна думаў, што трусам будзе шмат лепш карыстацца рукамі, бо гэта - тое, што маюць людзі. І я думаў гэта таму, што з тых часоў, як я быў дзіцем, мяне трэніравалі шукаць шляхі, чым людзі адрозніваюцца - і ўскосна, пераўзыходзяць - іншых жывёл. Спіс уключаў некаторыя дзіўныя рысы, якія зараз я знаходжу даволі пацешнымі: супрацьпастаўлены вялікі палец, здольнасць усміхнуцца, прымаць вертыкальнае становішча, валоданне прыватнай уласнасцю, няздольнасць варушыць вушамі. Яны не здаюцца настолькі больш важнымі або настолькі выключнымі, бо прынамсі адна з іншых разнавіднасцей жывёл мае адну з гэтых асаблівасцяў або нешта падобнае.

Але вярнемся да бутэлек з вадой. Летась я вырашыў змяніць водныя збанкі для ўсіх прыёмных трусаў - 19 з іх - на бутэлькі. Я зрабіў гэта раптам і назіраў, каб пераканацца, што ў кожнага б быў належны "інстынкт", каб выкарыстаць бутэльку, каб такім чынам ён не быў змучаны смагай. Тое, што я бачыў, было высвятленне 19 трусамі, як выкарыстаць бутэльку. Некаторыя пачалі кусаць уздоўж бутэлькі уверх ды ўніз; адзін схапіў за яго зубамі і падтрос. Некаторыя некаторы час аблізвалі няправільную частку носіка. Усё зразумелі гэта даволі хутка. Сцэна пахадзіла значна больш на самаадукацыю труса чым на яго інстынкт. Мне запатрабавалася 10 год, каб вывучыць гэты маленькі факт аб інтэлекце труса, і ён быў вывучаны выпадкова.

Дуглас Адамс, аўтар "Аўтастопам па галактыцы", калісьці паехаў у Заир, Афрыку, і наведаў тамака вольна жывучых гарыл. Ён клаўся побач з адной на некаторы час, і яны назіралі адзін аднаго. Яго каментар - выдатны карэктыў нашага стаўлення да ўсіх жывёл: “я пачаткаў адчуваць, як гэта з нашага боку было па-заступніцку, каб выказаць здагадку ды судзіць аб іх інтэлекце, як быццам наш быў збольшага варты, каб мець па яму.” У нашых адносінах сябар з сябрам мы спрабуем ”святкаваць разнастайнасць” замест таго, каб судзіць, вымяраць ці карыстацца. Наколькі выдатна гэта будзе, калі мы зробім тое ж самае з жывёламі.